و كتابى از محبرهء خود بيرون كرده ، به او داد كه ميرزا بزرگ پدرش از ( سرگور - اوزلى ) ايلچى انگليس گرفته بود ، بدين شرح كه بر ذمت كارداران انگليس فرض باشد كه بعد از وفات فتحعلى شاه وليعهد دولت و نايب السلطنه او را چندانكه سيم و زر در كار باشد و بسيج سفر لازم افتد از خويش تسليم كنند و بعد از ورود به دار الخلافه استرداد نمايند . چون كمل اين عهدنامه را بديد جاى سخن براى او نماند معادل سى هزار تومان زر مسكوك از بازرگانان تبريز به وام گرفت ، تسليم كارداران حضرت كرد و كار لشكريان و كشوريان آماده گشت . « 1 » در واقع ، سبب اعظم سلطنت آقا محمد شاه غازى مرحوم قائم مقام بود ، كه اگر مسامحهء در كار مىكرد ، با آن همه مدعيان كار سلطنت به قسم ديگر مىگذشت ، ولى همين قرض گرفتن قائم مقام و تدبيرات وافيهء او وجد و جهد زياد ، باعث نضج و قوام آن سلطنت شد و هريك از فتنه‌جويان بزرگ را به طورى دفع داد . آللهيار خان آصف الدوله « 2 » كه يك چند وزارت خاقان مغفور فتحعليشاه طاب

--> ( 1 ) - در اين‌باره ، واتسن مؤلف ( تاريخ قاجاريه ) كه بغض و كينهء شديدى نسبت به قائم مقام داشت ، درست بر خلاف مطالب بالا مىنويسد : « . . . در اين هنگام قائم مقام مسلط و ناظر بر كليهء امور محمد شاه بود . . . در اين ايام بحرانى نتوانست ، خصايلى كه مرد برجستهء سياست‌مدار ، واجد آن بايد باشد به منصهء ظهور گذارد و به عوض آنكه نسبت به پيشنهادات سفير انگليس ، در كار حركت شاه به طهران تسهيلاتى فراهم كند : نهايت سعى را به عمل مىآورد ، تا با دلايل و علل غير موجه حركت شاه به تأخير افتد ، مثلا احتياجات و نواقص قورخانه را بهانه براى تأخير در حركت قلم ميداد و چون سفير انگليس براى رفع اين نقص وجوهى پرداخت نمود ، قائم مقام اظهار داشت وسايل اسبهاى توپخانه كه در ركاب شاه بايد حركت كنند ، فراهم نيست . ولى تمام اين معاذير قائم مقام در مقابل جديت سرجان كمپبل بىاثر بود . چون او به اعتبار شاه مبالغ بيشترى پرداخت نمود و هر روز شخصا به قورخانه سركشى مىنمود و كارگران را اميدوار و دلگرم مىكرد . » تاريخ قاجار ، ترجمهء عباسقلى آذرى ص 192 ( 2 ) - اللهيار خان آصف الدوله ، دولو ، قاجار ، فرزند محمد خان بيگلربيگى است ، از وزرا و امراى معروف دولت قاجاريه است . محمد خان بيگلربيگى حاكم طهران بود و چون پس از كشته شدن آقا محمد خان قاجار ، فتحعلى شاه به سلطنت رسيد به او خدماتى كرد ، در ابتدا مورد توجه قرار گرفت و شاه يكى از دختران خود به نام ( مريم خانم ) را به عقد ازدواج پسر او درآورد -